Bir Dilin Sessizliği: Kürtçe Neden Hâlâ Yok Sayılıyor?

İzmir’den Diyarbakır’a uçuyorum. Uçağın içindeyiz. Kaptan pilot önce Türkçe konuşuyor, sonra İngilizce, ardından Almanca. Oysa uçakta bir Alman ya da İngiliz göremiyorum. Ama Diyarbakır’a uçuyoruz. Yolcuların önemli bir kısmı Kürt. Fakat uçakta tek bir kelime Kürtçe duymuyorum. Uçak Diyarbakır’a inerken Kürtçenin gölgesi bile düşmüyor gökyüzüne.

Bu sadece bir uçuş anı değil. Bu ülkede yaşayan milyonlarca Kürt vatandaşın her gün, her yerde deneyimlediği görünmezlik hâlinin küçük ama anlamlı bir kesiti.

Sağlık ocağında, hastanede, devlet dairesinde ya da okulda… Kürtçe, bu toprakların en eski dillerinden biri olmasına rağmen, hâlâ resmî kabul görmeyen, hâlâ utangaç bir misafir muamelesi gören bir dil. Sadece konuşulmasına değil, duyulmasına bile tahammül edemeyen bir sistemle karşı karşıyayız.

Bazı devlet hastanelerinde tabelalar Türkçe, İngilizce, hatta bazen Arapça. Ama aynı hastaneye gelen yaşlı bir Kürt kadın, derdini anlatacak birini bulamıyor. Kürtçesi dışında başka dili olmayan insanlar, hastalıklarıyla başa çıkmaktan çok, dillerini bastırmakla uğraşıyor.

Okullarda “seçmeli ders” adı altında sunulan Kürtçe, çoğu zaman öğretmen bile bulunamayan, varlığıyla yokluğu eşit hale gelmiş bir seçenek. Anadilinde eğitim gibi temel bir hak, hâlâ “lüks” gibi görülüyor.

Mahkeme koridorlarında tercüman talepleri, belediye tabelalarında Kürtçe isimlerin kaldırılması, kayyımların ilk iş olarak Kürtçeyi silmesi, çocukların "Kürtçe konuşma" diye uyarıldığı okul bahçeleri… Bunlar münferit değil, sistematik bir sessizleştirme biçimi.

İşin en ironik yanı şu: Düsseldorf gibi Avrupanın bir çok şehrinde, göçmen Kürtler için Kürtçe tercüman, broşür, yönlendirme ve hatta çocuk kitapları sunuluyor. Türkiye’de ise, bu dilin kendi topraklarındaki çocuklarına bile çok görülmesi, sadece çelişki değil, açık bir çifte standarttır.

Kürtçe'nin görünmezliği sadece bir dil meselesi değil. Bu, aynı zamanda bir kimliğin, bir varoluşun bastırılmasıdır. Bir halkın, kendi ülkesi içinde sürekli “öteki”leştirilmesidir. Ve bu durum, artık sadece Kürtlerin değil, bu ülkede eşitlik ve demokrasi isteyen herkesin meselesidir.

Dil, sadece iletişim aracı değildir. Dil, hafızadır, kimliktir, aidiyettir. Bir dil susturulursa, bir halkın hikâyesi de susar. Oysa barış, eşitlik ve birlikte yaşama iddiası, o hikâyeye kulak vermekle başlar.

Bugün Kürtçeye dair attığımız her adım, aslında birlikte yaşamanın kalitesine dair bir sınavdır. Ve bu sınavda artık başarısız olma lüksümüz yok.

Bêdengiya Zimanekî: Çima Kurdî Hîn jî Tê Paşguhkirin?

Ez ji Îzmîrê difirim bo Dîyarbekirê. Em di balafirê de ne. Kaptan pêşî bi Tirkî, paşê bi Îngilîzî, paşê bi Almanî diaxive. Lê dîsa jî, ez di balafirê de kesekî Alman an Îngilîz nabînim. Lê em ber bi Dîyarbekirê difirin. Beşek girîng ji rêwiyan Kurd in. Lê ez di balafirê de peyvek Kurdî nabihîzim. Dema ku balafir li Dîyarbekirê dadikeve, peyvek Kurdî jî li ezman derbas nabe.

Ev ne tenê kêliyek firînê ye. Ew perçeyek piçûk lê girîng a nedîtbariya ku bi mîlyonan welatiyên Kurd ên li vî welatî dijîn her roj, li her derê dijîn e.

Li klînîkek civakî, nexweşxaneyek, ofîsek hikûmetê, an dibistanek... Kurdî, tevî ku yek ji zimanên herî kevin ên vê axê ye jî, hîn jî bi fermî nehatiye nas kirin, zimanek ku wekî mêvanek şermok tê derman kirin. Em bi sîstemek re rû bi rû ne ku ne tenê red dike ku were axaftin, lê tewra red dike ku were bihîstin jî.

Li hin nexweşxaneyên giştî, tabela bi Tirkî, Îngilîzî û carinan jî bi Erebî ne. Lê jinek Kurd a pîr digihîje heman nexweşxaneyê û nikare kesekî bibîne ku li ser pirsgirêkên xwe biaxive. Kesên ku ji bilî Kurdî bi zimanekî din nizanin, ji bo tepeserkirina zimanê xwe têdikoşin, ne ku bi nexweşiya xwe re mijûl bibin.

Zimanê Kurdî, ku wekî "dersek bijartî" li dibistanan tê pêşkêş kirin, pir caran vebijarkek e ku mamoste pir caran ne amade ne, û hebûna wê bûye parçeyek wekhev tunebûnê. Mafek bingehîn wekî perwerdehiya bi zimanê dayikê hîn jî wekî "luks" tê dîtin.

Daxwazên ji bo wergêran li dadgehên dadgehê, rakirina navên Kurdî ji tabelayên şaredariyê, jêbirina destpêkê ya Kurdî ji hêla mufetîşan ve, hewşên dibistanan ku zarok têne hişyar kirin ku "bi Kurdî biaxivin" - ev ne bûyerên takekesî ne; ew formek sîstematîk a bêdengkirinê ne.

Aliyê herî îronîk ev e: li gelek bajarên Ewropî yên wekî Düsseldorf, wergêrên Kurdî, broşûr, rêbername û tewra pirtûkên zarokan ji bo koçberên Kurd têne peyda kirin. Li Tirkiyeyê, rastiya ku ev ziman ji hêla zarokên li ser axa xwe ve jî ewqas nayê dîtin ne tenê nakokî ye, lê standardek ducarî ya eşkere ye.

Nedîtina Kurdî ne tenê meseleya ziman e. Ew di heman demê de tepeserkirina nasnameyek, hebûnek e. Ew "jihevqetandina" berdewam a gel di nav welatê xwe de ye. Û ev êdî ne tenê ji bo Kurdan e, lê ji bo her kesê ku li vî welatî wekhevî û demokrasiyê dixwaze ye.

Ziman ne tenê amûrek ragihandinê ye. Ew bîr, nasname û aîdiyet e. Ger zimanek were bêdengkirin, çîroka gel jî tê bêdengkirin. Lê dîsa jî, îdiaya aştî, wekhevî û jiyana hevbeş bi guhdarîkirina wê çîrokê dest pê dike.

Îro, her gavek ku em di derbarê zimanê Kurdî de diavêjin ceribandinek ji bo kalîteya jiyana hevbeş e. Û êdî em ne xwedî wê lûksê ne ku di vê ceribandinê de têk biçin.

The Silence of a Language: Why Is Kurdish Still Ignored?

I'm flying from Izmir to Diyarbakır. We're on a plane. The captain first speaks Turkish, then English, then German. Yet, I don't see a single German or English person on the plane. But we're flying to Diyarbakır. A significant portion of the passengers are Kurdish. But I don't hear a single word of Kurdish on the plane. As the plane lands in Diyarbakır, not a single Kurdish word crosses the sky.

This isn't just a single moment in flight. It's a small but significant slice of the invisibility that millions of Kurdish citizens living in this country experience every day, everywhere.

In a community clinic, a hospital, a government office, or a school... Kurdish, despite being one of the oldest languages in this land, is still not officially recognized, a language treated like a shy guest. We face a system that not only refuses to be spoken, but even refuses to be heard.

In some public hospitals, signs are in Turkish, English, and sometimes even Arabic. But an elderly Kurdish woman arrives at the same hospital and can't find anyone to talk to about her troubles.  People who speak no other language besides Kurdish are struggling to suppress their language rather than cope with their illness.

Kurdish, offered as an "elective course" in schools, is often an option where teachers are often unavailable, and its existence has become equal parts nonexistence. A fundamental right like education in one's mother tongue is still seen as a "luxury."

Demands for interpreters in courtrooms, the removal of Kurdish names from municipal signs, trustees' initial deletion of Kurdish, schoolyards where children are warned to "speak Kurdish"—these are not isolated incidents; they are a systematic form of silencing.

The most ironic aspect is this: in many European cities like Düsseldorf, Kurdish interpreters, brochures, guidance, and even children's books are provided for Kurdish immigrants. In Turkey, the fact that this language is so overlooked even by children in their own lands is not only a contradiction but a blatant double standard.

The invisibility of Kurdish is not just a matter of language. It is also the suppression of an identity, of an existence.  It is the constant "othering" of a people within their own country. And this is no longer just an issue for Kurds, but for everyone who demands equality and democracy in this country.

Language is not just a means of communication. It is memory, identity, and belonging. If a language is silenced, so too is the story of a people. Yet, the claim for peace, equality, and coexistence begins with listening to that story.

Today, every step we take regarding the Kurdish language is a test of the quality of coexistence. And we no longer have the luxury of failing this test.