Ana içeriğe atla

Gecikmiş Bir Okuma: Anna Karenina Üzerine


Yıllar önce bir dostum, Kerem bana Anna Karenina’nın birinci cildini vermişti. Kitap, uzun süre kitaplığımda sessizce bekledi. Tozlandı, birkaç kez elime aldım ama bir türlü başlayamadım. Belki zamanım uygun değildi, belki ben o zamanlar insan ruhunun böylesine derin bir hikâyeyi kaldıracak havada değildim. Sonra Kerem başka bir şehre taşındı. Bana ait olmayan tek kitap, emaneten kaldı kitaplığımda, tıpkı okunmayı bekleyen bir hayat gibi.

Her yaz "ağır" bir klasik okuma alışkanlığım var. Bu yaz da yılların gecikmiş merakıyla o cildi açtım. Tolstoy’un ilk sayfalarda kurduğu dünya, öyle bir gerçeklik duygusuyla üzerime geldi ki, neredeyse kendi hayatımı unutup St. Petersburg’un ağır salonlarında, tren istasyonlarının buğulu havasında dolaşmaya başladım. Rus köylülerle ekin biçtim. 
Her karakter, kendi yalnızlığının yankısıyla var oluyordu: Anna, toplumun dar kalıplarına sığmayan bir kalp; Karenin, düzenin soğuk ama sağlam duvarı; Vronski, tutkunun yanılgıya dönüşmüş hâli…

Romanın ikinci cildi için bu kez başka bir arkadaşım imdadıma yetişti; Erdal. Onun elinde sadece ikinci cilt vardı. Birinci cildini kaybetmişti ya da bulamıyordu. Böylece, iki dostun arasında tamamlanan bir romanın okuru oldum. Birinci cilt bana kaderin ilk düğümünü, ikinci cilt ise çözülüşün kaçınılmazlığını getirdi. Belki de bu, Tolstoy’un en derin ustalığıydı: Hayatın bir bölümünü birinden, diğer bölümünü başkasından alırız, tıpkı Anna’nın parçalanmış ruhu gibi.

Anna Karenina, bir yasak aşkın öyküsü değildir yalnızca; vicdan ile arzu arasındaki o ince, keskin çizginin romanıdır. Tolstoy, insanın en saf duygusunu bile toplumun aynasında nasıl yabancılaştığını gösterir. Anna’nın trajedisi, bir kadının değil, bütün bir çağın ahlak anlayışının trajedisidir. Onun trene yöneldiği o son sahnede, yalnızca bir kadının değil, insanın kendi kalbine karşı açtığı savaş sona erer.

Benim için bu roman, sadece büyük bir klasik değil, aynı zamanda geç kalınmış bir yüzleşmeydi. Okuyamadığım yıllar boyunca kitabın sayfaları kapanmış duruyordu; ama belki de Tolstoy’u anlamak için önce kendi içimizde bir şeylerin olgunlaşması gerekiyordu.

Belki o yüzden, Anna Karenina’nın ikinci cildini başka bir elden almak, bana kaderin küçük bir ironisi gibi geldi: Her büyük roman, aslında farklı ellerden bize ulaşır; kiminden bir cilt, kiminden bir bakış, kiminden bir pişmanlık kalır geriye.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Misafir

Feriha, dağın yamacındaki dar patikadan ilerlerken rüzgârın uğultusuna gece çökmüştü. Ay, bulutların arkasında kaybolmuş; gökyüzü, insanın kendine bile söylemekten çekineceği sorular gibi kararmıştı. Baykuş derin derin ötüyordu ötelerde. Ona “Oraya çıkarsan, geri dönüşün olmayabilir,” demişlerdi. Ama o geri dönmek için gitmiyordu. Zirveye vardığında, taşların arasında tuhaf bir sessizlik çöktü. Rüzgâr bile susmuştu. Sanki dünya nefesini tutmuştu. Tam o anda, karanlığın içinden bir ses yükseldi: “Neyi bilmek istiyorsun?” Feriha irkildi. Ses, ne erkekti ne kadın, ne insan ne de yabancı. Sanki varlığın bizzat dokusundan süzülüp evrenin tümünü dolaşıp geliyordu.  — İçimdeki karanlık, sen misin? Ses karşılık verdi: “Ben sizin karanlığınızın nefesiyim, gölgesiyiim, ışığıyım. Sor.” Feriha, yutkundu. — Hayatın anlamı nedir? Neden doğuyoruz? Neden ölüyoruz? Ya bu çocukların suçu, bütün bu acının, sevincin karşılığı ne? Sessizlik uzun sürdü… O kadar uzun ki, Feriha artık ses gelm...

Karanlıkla El Sıkışmak

Tam pes etmek üzere olduğum bir gecede, kafamın içinde verdiğim savaşı zor da olsa kazandım. O gecenin sabahına ben çıktım ama içimdeki kimseyi sağ bırakmadım.. Satranç, Stefan Zweig Yazı yazmak, bazen içten gelen bir hıçkırıktır; bazen de dünya ile kurduğumuz bağdan doğan bir aydınlanmanın kelimelere dökülmüş halidir. Son dönemde izlediğim filmler, okuduğum kitaplar ve hayatıma giren insanlar bana şunu bir kez daha gösterdi: İnsanın kendisiyle kurduğu ilişki, dış dünya ile kurduğu tüm ilişkilerden daha çetin ve daha çalkantılıdır. ​Çünkü insan sadece gördüğümüz o vitrinden ibaret değildir. Her birimiz, içimizde sakladığımız, bastırdığımız ve hatta kendimizden bile gizlediğimiz bir karanlığı taşırız. Bu yüzden gerçek bir dönüşüm, yüzeydeki geçici iyileşmelerle değil, ancak içsel bir yıkımla başlar. Tıpkı bir tohumun filizlenmesi için kabuğunu çatlatması gibi; eski benlik parçalanmadan yeni bir benlik doğamaz. ​Modern insanın en büyük yanılgılarından biri, karanlık duyguları...

Babamın İzi

O akşam gökyüzü erkenden karardı. Yağmur önce ince ince döküldü, sonra birden gök yarılmış gibi boşaldı. “Yola çıkmazsak sabaha kadar buralarda kalırız,” dedi babam. Lice’den Akro’ya gidecektik. Her zamanki gibi önde o vardı; sessiz, iri adımlarla, rüzgârı yaran bir gölge gibi yürüyordu. Ben de onun bastığı yerlere basmaya çalışıyor, izlerini takip ettikçe kendimi daha güvende hissediyordum. Yağmur çoğaldıkça yol kararırken, her çakan yıldırımdan sonra babamın gölgesi de onunla birlikte yürüyormuş gibi görünürdü. Çamur ayağımı çekmesin diye eski potinlerimden birini giymiştim; yine de her adımda içi suyla doluyordu. Yıldırım çaktığında çarşının taş sokakları bir an aydınlanıyor, ardından yeniden zifiri karanlığa gömülüyordu. O kısa aydınlıkta, yol kenarındaki meşe ve kavakların yağmurla devrilir gibi sallanışını hiç unutmam. Babam o gece neredeyse hiç konuşmadı. Ara ara başını kaldırıp göğe baktığında, yüzünü görürdüm: ıslak bıyıkları ve mavi gözleri karanlığın içinde parlı...